Ferülaktat - Demir(II) Laktat (E585) 25 KG

FERÜLAKTAT – DEMİR(II) LAKTAT (E585) – 25 KG

Gıda ve Uygun Teknik Formülasyonlar İçin Demir Tuzlu Ham Madde

Ferülaktat; teknik adıyla Demir(II) Laktat veya Ferrous Lactate, laktik asidin iki değerlikli demir iyonuyla oluşturduğu organik demir tuzudur. Gıda katkı maddeleri sisteminde E585, Codex sisteminde ise INS 585 koduyla tanımlanır.

Ürün; kalite sınıfı ve yürürlükteki mevzuata bağlı olarak gıda proseslerinde renk stabilizasyonu, uygun beslenme ürünlerinde demir kaynağı, yem ve teknik formülasyonlarda demir bileşeni olarak değerlendirilebilir. Kullanım alanı yalnız ürünün adıyla değil, ambalajında belirtilen kalite sınıfı ve yasal uygunluk bilgileriyle belirlenmelidir.

Demir(II) Laktat, kimyasal olarak laktik asidin demir(II) tuzudur. Susuz madde formülü C₆H₁₀FeO₆ olmakla birlikte ticari ürünler çoğunlukla dihidrat veya trihidrat yapıda bulunabilir. Avrupa Birliği saflık kriterlerinde E585 için iki veya üç molekül kristal su içeren formlar tanımlanmaktadır.

Ambalaj

25 kg

Temel Ürün Bilgileri

Ticari ürün adı: Ferülaktat

Teknik adı: Demir(II) Laktat

İngilizce adı: Ferrous Lactate

Diğer adları: Demir Laktat, Iron(II) Lactate

Gıda katkı maddesi kodu: E585

Codex INS numarası: 585

Susuz kimyasal formülü: C₆H₁₀FeO₆

Yaygın CAS numarası: 5905-52-2

Kimyasal yapısı: Laktik asidin iki değerlikli demir tuzu

Fiziksel görünüm: Genellikle yeşilimsi beyaz kristal veya açık yeşil toz

Çözünürlük: Suda çözünür; etanolde pratik olarak çözünmez

Başlıca işlevleri: Renk stabilizasyonu ve uygun ürünlerde demir bileşeni

Ambalaj: 25 kg

E585 saflık tanımında ürün; karakteristik kokulu, yeşilimsi beyaz kristaller veya açık yeşil toz olarak tarif edilir. Yüzde 2’lik çözeltisinin pH değeri için 4–6 aralığı belirtilmiştir. Bunlar genel E585 spesifikasyonlarıdır; satılan ürünün kesin değerleri güncel ambalaj etiketinden esas alınmalıdır.

HİDRAT FORMLARI

Demir(II) Laktat ticari olarak farklı miktarda kristal su içeren yapılarda bulunabilir.

Başlıca formlar:

• Demir(II) Laktat dihidrat
• Demir(II) Laktat trihidrat
• Üreticiye bağlı diğer hidratlı yapılar

şeklindedir.

Avrupa Birliği spesifikasyonlarında:

Dihidrat formunun molekül ağırlığı: yaklaşık 270,02 g/mol,

Trihidrat formunun molekül ağırlığı: yaklaşık 288,03 g/mol

olarak belirtilir.

Farklı hidrat formları aynı miktarda elementel demir sağlamaz. Bu nedenle reçetede bir formun yerine diğer form kullanılacaksa kilogram bazında doğrudan bire bir değişiklik yapılmamalıdır.

Hesaplamada:

• Ürünün hidrat formu
• Saflık oranı
• Toplam demir miktarı
• Demir(II) ve demir(III) oranları
• Nem veya kurutma kaybı

dikkate alınmalıdır.

DEMİR(II) VE DEMİR(III) AYRIMI

Ferülaktat içerisindeki temel metal formu iki değerlikli demir, yani Fe²⁺ iyonudur.

Demir(II), oksijen, nem, yüksek sıcaklık veya oksitleyici maddelerin etkisiyle zamanla Demir(III) formuna dönüşebilir.

Oksidasyon sonucunda:

• Ürünün rengi değişebilir.
• Çözünme davranışı etkilenebilir.
• Formülasyondaki demir miktarı aynı kalsa bile kimyasal form değişebilir.
• Tortu veya renk düzensizliği oluşabilir.
• Ürünün proses performansı azalabilir.
• Bu nedenle ürün nemden, yüksek sıcaklıktan ve oksitleyici maddelerden korunmalıdır.

GIDA ÜRETİMİNDE KULLANIM

E585 Olarak Kullanımı

Gıda sınıfı Demir(II) Laktat, E585 koduyla tanımlanan bir gıda katkı maddesidir.

Başlıca teknolojik kullanımı, mevzuatın izin verdiği belirli gıda kategorilerinde renk stabilizasyonudur.

Codex Genel Gıda Katkı Maddeleri Standardı’nda Ferrous Lactate, INS 585 olarak yer almakta; salamura, yağ, sirke veya benzeri ortamda bulunan belirli sebze ürünleri içinde yalnız zeytinlerde kullanılmasına yönelik hüküm bulunmaktadır. Belirtilen azami seviye elementel demir üzerinden değerlendirilir.

Avrupa Birliği mevzuatında E585’in oksidasyonla karartılan zeytinlerde ve özel olarak tanımlanan bazı sınırlı uygulamalarda kullanılmasına izin verilmektedir. Bu izin, Demir(II) Laktatın bütün gıda ürünlerinde genel amaçlı katkı maddesi olarak kullanılabileceği anlamına gelmez.

Zeytin İşlemede Kullanımı

Gıda sınıfı Ferülaktat, ilgili mevzuata ve doğrulanmış üretim reçetesine bağlı olarak oksidasyonla karartılan zeytinlerde rengin oluşturulması veya kararlılığının desteklenmesi amacıyla kullanılabilir.

Bu uygulamada Demir(II) iyonları, zeytin dokusundaki belirli fenolik bileşiklerle etkileşime girerek koyu renkli komplekslerin oluşmasına katkıda bulunabilir.

Sonuç;

• Zeytin çeşidine
• Olgunluk derecesine
• Ön işlem yöntemine
• Oksidasyon süresine

pH değerine,

Demir miktarına,

İşlem sıcaklığına,

Yıkama ve salamura koşullarına

bağlıdır.

Ferülaktat tek başına standart siyah zeytin rengi garantisi sağlamaz.

Fazla veya homojen olmayan uygulama:

• Düzensiz renklenmeye
• Metalik tat oluşmasına
• Noktasal koyulaşmaya
• Tortuya
• Mevzuat sınırlarının aşılmasına

neden olabilir.

Gıdalarda Kullanım Miktarı

Ferülaktat için bütün gıdalarda geçerli genel bir kullanım dozu bulunmaz.

Codex kaydında oksidasyonla karartılan zeytin uygulaması için azami seviye elementel demir üzerinden 150 mg/kg olarak gösterilmektedir. Avrupa Birliği hükümlerinde de belirli kullanım alanları için 150 mg/kg sınırı yer almaktadır.

Bu değer:

Doğrudan 150 mg/kg Ferülaktat eklenmesi anlamına gelmez.

Ürünün toplam ağırlığı üzerinden değil, sağladığı elementel demir üzerinden hesaplanır.

Kullanılan ürünün saflığına ve hidrat formuna göre farklı Ferülaktat miktarlarına karşılık gelir.

Türkiye’deki güncel kullanım şartlarının yerine geçmez.

Gıda üretiminde kullanım öncesinde:

• Güncel Türk Gıda Kodeksi
• Gıda katkı maddeleri mevzuatı
• Ürün kategorisine özel hükümler
• Saflık kriterleri
• Kalıntı ve etiketleme şartları

esas alınmalıdır.

Demir Zenginleştirme Uygulamaları

Demir(II) Laktat bazı ülkelerde ve belirli ürün kategorilerinde besinsel demir kaynağı olarak değerlendirilebilir.

Ancak E585 olarak gıda katkı maddesi statüsü ile:

• Gıda zenginleştirme hammaddesi
• Takviye edici gıda bileşeni
• Bebek ve çocuk beslenmesi bileşeni
• Farmasötik aktif madde

aynı mevzuat kapsamında değildir.

Gıda sınıfı E585 ürünü, kendiliğinden her türlü demir zenginleştirme uygulamasına uygun kabul edilmemelidir.

Besinsel kullanım için ayrıca:

• Kullanılacağı ürün kategorisi
• İzin verilen demir kaynağı listesi
• Elementel demir miktarı
• Günlük tüketim dozu
• Yaş grubu
• Ürünün diğer bileşenleri
• Etiketleme ve sağlık beyanı şartları

değerlendirilmelidir.

ELEMENTEL DEMİR HESABI

Ferülaktat kullanımında reçete hesabı yalnız toplam ürün ağırlığı üzerinden yapılmamalıdır.

Elementel demir oranı şu etkenlere bağlıdır:

• Susuz, dihidrat veya trihidrat formu
• Ürün saflığı
• Nem miktarı
• Demir(III) safsızlığı
• Üretici tarafından beyan edilen toplam demir oranı.

Teorik olarak susuz Demir(II) Laktat, hidratlı formlara göre daha yüksek oranda elementel demir içerir. Kristal su miktarı arttıkça aynı kilogram ürünün sağladığı demir oranı azalır.

Kesin hesapta ambalaj üzerindeki:

• Toplam demir
• Demir(II)
• Saflık
• Kurutma kaybı

değerleri kullanılmalıdır.

Genel hesap:

Gerekli Ferülaktat miktarı = Hedeflenen elementel demir miktarı ÷ Ürünün elementel demir oranı

Bu formül yalnız matematiksel hesap içindir; mevzuata uygun kullanım dozunu belirlemez.

ÇÖZÜNDÜRME VE UYGULAMA

Genel Uygulama Yöntemi

Ferülaktatın formülasyon veya proses içinde homojen dağılması gerekir.

Genel işlem sırası:

• Gerekli miktar hassas biçimde tartılır.
• Temiz ve kimyasal olarak uygun su hazırlanır.
• Ürün karıştırma altında kontrollü olarak suya eklenir.
• Tam çözünme veya hedeflenen homojen dağılım sağlanır.
• Çözelti bekletilmeden üretim sistemine verilir.
• Nihai üründe demir miktarı ve proses sonucu kontrol edilir.
• Ürünün doğrudan tek bir noktaya eklenmesi:
• Bölgesel yüksek demir konsantrasyonuna
• Noktasal renk değişimine
• Tortuya
• Homojen olmayan proses sonucuna

neden olabilir.

Su Kalitesinin Etkisi

Çözündürme suyundaki:

pH,

sertlik,

karbonat ve bikarbonat,

fosfat,

oksitleyici maddeler,

çözünmüş oksijen,

diğer metal iyonları

ürünün çözünürlüğünü ve kararlılığını etkileyebilir.

Alkali ve yüksek karbonatlı ortamlarda demirin çözünürlüğü azalabilir ve tortu oluşabilir.

Çözeltinin Bekletilmesi

Hazırlanan Ferülaktat çözeltileri uzun süre açık havada bekletilmemelidir.

Bekleme sırasında:

• Demir(II) oksitlenebilir.
• Renk koyulaşabilir.
• Demir(III) bileşikleri oluşabilir.
• Tortu gelişebilir.
• Çözelti performansı değişebilir.
• Çözelti gerektiği kadar hazırlanmalı ve uygun proses süresi içinde kullanılmalıdır.

KİMYASAL UYUMLULUK

Oksitleyici Maddeler

Ferülaktat aşağıdaki güçlü oksitleyicilerle kontrolsüz biçimde karıştırılmamalıdır:

• Hidrojen Peroksit
• Hipokloritler
• Klorlu oksitleyiciler
• Persülfatlar
• Permanganatlar
• Konsantre nitrik asit
• Diğer kuvvetli oksitleyici sistemler.
• Oksitleyiciler Demir(II) iyonunu Demir(III) formuna dönüştürebilir.

Bu durum:

• Ürün renginin değişmesine
• Tortu oluşmasına
• Proses performansının bozulmasına
• Hızlı kimyasal reaksiyona

neden olabilir.

• Fosfatlarla Etkileşim
• Ferülaktat
• Fosforik asit
• Fosfat tuzları
• Fosfat içeren tamponlar

ile birlikte kullanıldığında düşük çözünürlüklü demir fosfat bileşikleri oluşturabilir.

Bu etkileşim:

• Bulanıklık
• Tortu
• Demirin yarayışlılığında azalma
• Ürün görünümünde bozulma

oluşturabilir.

Karbonat ve Alkali Maddeler

Sodyum karbonat, sodyum bikarbonat, sodyum hidroksit ve benzeri alkali maddeler pH’yı yükselterek demir bileşiklerinin çözünürlüğünü azaltabilir.

Yüksek pH koşullarında:

• Demir hidroksit
• Demir karbonat
• Diğer çözünmeyen demir bileşikleri

oluşabilir.

Bu maddelerle aynı formülasyonda kullanılacaksa ilave sırası, pH ve çözelti kararlılığı laboratuvar ölçeğinde değerlendirilmelidir.

Asitlerle Kullanım

Hafif asidik ortamlar Ferülaktatın çözünürlüğünü destekleyebilir.

Bununla birlikte yoğun asitlerle doğrudan temas:

• Isı oluşumuna
• Ürün yapısının değişmesine
• Proses ekipmanında korozyona
• Formülasyon pH’sının aşırı düşmesine

neden olabilir.

Asit ilavesi kontrollü yapılmalıdır.

YEM UYGULAMALARI

Uygun yem kalite sınıfındaki Demir(II) Laktat, ilgili yem mevzuatı kapsamında demir kaynağı olarak değerlendirilebilir. PubChem kayıtlarında Ferrous Lactate’ın hayvan ilaçları, yemler ve ilişkili ürünlerde besin veya takviye bileşeni olarak kullanılabildiği belirtilmektedir.

Ancak gıda sınıfı veya teknik sınıf Ferülaktat kendiliğinden yem katkı maddesi sayılmaz.

Yem kullanımında:

• Ürünün yem kalite sınıfı
• İzinli demir bileşiği statüsü
• Hayvan türü
• Yaş ve üretim dönemi
• Toplam rasyon demiri
• Diğer mineral kaynakları
• Premiks homojenliği
• Kullanım üst sınırları

dikkate alınmalıdır.

Kontrolsüz demir ilavesi:

• Mineral dengesizliğine
• Yem tüketiminde azalmaya
• Bakır, çinko ve mangan kullanımının etkilenmesine
• Oksidatif reaksiyonların artmasına

neden olabilir.

TEKNİK VE ENDÜSTRİYEL KULLANIMLAR

Uygun teknik kalite Demir(II) Laktat:

• Tekstil boyama ve mordan sistemlerinde
• Renk oluşturma proseslerinde
• Laboratuvar uygulamalarında
• Kimyasal sentezlerde
• Demir içeren özel formülasyonlarda

kullanılabilir.

Tekstilde Demir(II) Laktat, belirli doğal boya sistemlerinde koyu renklerin ve ton değişimlerinin oluşturulmasına yardımcı olan mordan bileşeni olarak değerlendirilmektedir.

Teknik kullanım uygunluğu:

Lif türü,

Boya yapısı,

pH,

sıcaklık,

demir konsantrasyonu,

yıkama haslığı,

kumaş mukavemeti

üzerinden deneysel olarak doğrulanmalıdır.

Fazla demir kullanımı tekstil liflerinde oksidatif hasara, sertleşmeye veya istenmeyen renk değişimine neden olabilir.

FARMASÖTİK VE TAKVİYE EDİCİ GIDA SINIRI

Ferülaktat bir demir tuzu olmakla birlikte dökme olarak sunulan ürün:

• Kullanıma hazır ilaç değildir.
• Doktor önerisi olmadan tüketilecek demir takviyesi değildir.
• Doğrudan kapsüllenmemeli veya tablete dönüştürülmemelidir.
• Çocuklara ya da yetişkinlere kaşıkla verilmemelidir.
• Farmasötik kalite belgesi olmadan ilaç üretiminde kullanılmamalıdır.
• Farmasötik veya takviye edici gıda üretiminde:
• Farmakope uygunluğu
• Saflık

elementel demir oranı,

ağır metaller,

mikrobiyolojik kalite,

partikül büyüklüğü,

doz homojenliği,

biyoyararlanım,

ürün stabilitesi

ayrıca değerlendirilmelidir.

Demir içeren ürünlerin kontrolsüz tüketimi özellikle çocuklarda ciddi zehirlenme riski oluşturabilir.

SAĞLIK VE GÜVENLİK

Ferülaktat normal endüstriyel kullanım koşullarında çok güçlü aşındırıcı bir madde olarak değerlendirilmez. Bununla birlikte tozu veya yoğun çözeltisi:

• Gözlerde tahrişe
• Ciltte rahatsızlık veya kuruluğa
• Burun ve boğazda tahrişe
• Tozlu ortamda öksürüğe
• Yutulması durumunda mide ve bağırsak şikâyetlerine

neden olabilir.

Ürünün kesin tehlike sınıflandırması kalite, hidrat formu, saflık ve partikül yapısına göre ambalaj üzerindeki güncel güvenlik bilgilerinde belirtilir.

Kişisel Koruyucu Donanım

Torba açma, tartım ve çözelti hazırlama işlemlerinde:

• Uygun kimyasal koruyucu eldiven
• Yan korumalı veya kapalı güvenlik gözlüğü
• Uzun kollu iş kıyafeti
• Toz oluşumunun engellenemediği işlemlerde uygun partikül solunum koruyucusu

kullanılmalıdır.

Toz oluşumu azaltılmalı ve çalışma alanında yeterli havalandırma sağlanmalıdır.

İLK YARDIM

Gözle Temas

Gözler ovuşturulmamalıdır.

Göz kapakları açık tutularak bol temiz suyla dikkatlice yıkanmalıdır.

Varsa ve kolayca çıkarılabiliyorsa kontakt lensler çıkarılmalıdır.

Tahriş devam ederse sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Ciltle Temas

Kirlenmiş kıyafetler çıkarılmalıdır.

Temas eden bölge suyla yıkanmalıdır.

Devam eden kızarıklık veya tahrişte tıbbi değerlendirme alınmalıdır.

Soluma

Kişi temiz havaya çıkarılmalıdır.

Öksürük, boğaz tahrişi veya solunum rahatsızlığı devam ederse sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Yutma

Ağız suyla çalkalanmalıdır.

Sağlık personeli önermedikçe kişi kusturulmamalıdır.

Bilinci kapalı kişiye ağızdan hiçbir şey verilmemelidir.

Yüksek miktarda yutma veya rahatsızlık hâlinde derhal sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Ürün ambalajı sağlık personeline gösterilmelidir.

DÖKÜLME VE TEMİZLİK

Kuru Ürün Dökülmesi

Alan havalandırılmalıdır.

Toz kaldırılmadan dikkatlice toplanmalıdır.

Uygun koruyucu ekipman kullanılmalıdır.

Ürün temiz, kuru ve kirlenmemiş değilse ana ambalaja geri konulmamalıdır.

Kirlenmiş ürün kapalı ve etiketli atık kabına alınmalıdır.

Çözelti Dökülmesi

Kanalizasyon ve su kaynakları korunmalıdır.

İnert ve kimyasal olarak uygun emici malzeme kullanılmalıdır.

Toplanan atık kapalı ve etiketli kaba alınmalıdır.

Temizleme işlemi sırasında oksitleyici veya alkali kimyasallar kontrolsüz biçimde kullanılmamalıdır.

DEPOLAMA

Ferülaktat:

• Orijinal ve sağlam ambalajında
• Ambalajı sıkıca kapalı olarak
• Serin ve kuru ortamda
• Nem ve doğrudan sudan korunarak
• Doğrudan güneş ışığından uzakta
• Güçlü oksitleyicilerden ayrı
• Kuvvetli alkali maddelerden uzak
• Kokulu ve uçucu kimyasallardan ayrı
• Zemine temas etmeyecek biçimde palet üzerinde
• Yetkisiz kişilerin erişemeyeceği alanda

saklanmalıdır.

Açılan ambalajın ağzı sıkıca kapatılmalıdır.

Ürün nem veya hava aldığında:

• Topaklanabilir.
• Demir(II) oksitlenebilir.
• Rengi koyulaşabilir.
• Çözünme davranışı değişebilir.
• Tortu oluşumu artabilir.

Gıda sınıfı ürünler, teknik ve tarımsal kimyasallardan kaynaklanabilecek çapraz bulaşmaya karşı ayrı ve kontrollü alanda depolanmalıdır.

KULLANIM SINIRLARI

Ürün ambalajında ilgili kalite sınıfı ve kullanım amacı açıkça belirtilmediği sürece:

• Gıda veya içecek üretiminde kullanılmamalıdır.
• Zeytin işleme prosesine eklenmemelidir.
• Hayvan yemine katılmamalıdır.
• Takviye edici gıda üretiminde kullanılmamalıdır.
• Farmasötik üretimde kullanılmamalıdır.
• Doğrudan tüketilmemelidir.
• Ev ortamında demir takviyesi amacıyla kullanılmamalıdır.
• Çocukların erişebileceği yerde tutulmamalıdır.
• Hidrojen Peroksit veya klorlu oksitleyicilerle karıştırılmamalıdır.

Gıda, yem, farmasötik, laboratuvar ve teknik kalite sınıfları birbirinin yerine kullanılmamalıdır.

ÖNEMLİ BİLGİLENDİRME

Ürüne ait kesin:

• Dihidrat veya trihidrat formu
• Saflık oranı
• Toplam demir ve elementel demir miktarı
• Demir(II) ve Demir(III) oranları
• Nem veya kurutma kaybı

pH,

Ağır metal ve safsızlık değerleri,

Gıda, yem, farmasötik veya teknik kalite sınıfı,

Depolama şartları,

Tavsiye edilen kullanım süresi

ürün ambalajı üzerindeki güncel etikette yer almaktadır.

Gıda uygulamalarında Ferülaktatın kullanılacağı ürün kategorisi, izin verilen azami miktar ve elementel demir hesabı güncel mevzuata göre belirlenmelidir.

Ferülaktat bir demir bileşiğidir; ancak ürünün demir içermesi doğrudan tüketilebileceği, her gıdaya eklenebileceği veya kontrolsüz biçimde besin takviyesi olarak kullanılabileceği anlamına gelmez.